dziecimłodzieżnauczyciele
home    PGLPGL Lasy
Państwowe
 blog leśniczego        skrzydlate myśli        blog edukatora    
Scenariusze Co się teraz dzieje w lesie? Zorganizuj wycieczkę Forum Blog edukatora
HOME  >  Scenariusze zajęć  >  Scenariusze zajęć dla gimnazjum  >  W terenie  >  Sieć zależności w ekosystemie
 kontaktmapa serwisu
Logowanie
Login
Hasło
Przypomnij hasło 
Nie masz konta ? Zarejestruj sie
Szybkie linki
Słownik
Mapa

Sieć zależności w ekosystemie

 

Autor scenariusza:

  • Hanna Będkowska - Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie

Cele kształcenia:

  • Wiadomości: Uczeń charakteryzuje zależności pokarmowe w ekosystemie.
  • Umiejętności: Uczeń ocenia rolę zwierząt żyjących w ściółce leśnej.

Cele wychowania:

  • Postawy i przekonania: Uczeń ma świadomość wpływu leśników na przebieg procesów zachodzących w ściółce leśnej.

Metody nauczania:

  • metoda kierowania samodzielną pracą uczniów;
  • metoda poszukująca (pogadanka);
  • metoda podająca (opowiadanie i opis).

Formy nauczania

  • wycieczka

Czas trwania zajęć

  • 120 minut

Środki dydaktyczne

  • Okazy żywe w środowisku naturalnym – las

Sprzęt wycieczkowy:

  • Przenośna apteczka,
  • Łopatki (6 szt.),
  • Lupy (6 szt.),
  • Ekshaustory (6 szt.) (załącznik 1).

Publikacje i materiały metodyczne:

  • Tekst przewodni (6 egz.) (załącznik 2),
  • Wykaz wybranych zwierząt ściółkowo-glebowych (6 egz.) (załącznik 3),
  • Opis wybranych zwierząt ściółkowo-glebowych (6 egz.) (załącznik 4),
  • Przewodnik – rośliny i zwierzęta (6 egz.).

Materiały pomocnicze:

  • podkładki z klipsem (6 szt.),
  • cerata biała 1m x 1m (6 szt.),
  • pincety (6 szt.),
  • pojemnik na ściółkę (6 szt.),
  • kuweta (6 szt.), ołówki (6 szt.),
  • papier pakowy (6 egz.),
  • markery (6 kpl.),
  • temperówka,
  • gumka.

(etap edukacyjny: gimnazjum)

Zagraj w grę

Plan lekcji

1.    Zapoznanie z tematem.

2.    Praca uczniów zgodnie z tekstem przewodnim.

3.    Prezentacja plakatów wykonanych przez grupy.

4.    Podsumowanie.

Przebieg lekcji

1.    Zapoznanie z tematem

Nauczyciel wyjaśnia, że w lesie na powierzchni gleby gromadzi się ściółka – martwe szczątki roślinne i zwierzęce. Jej składniki są rozdrabniane, rozkładane i przekształcane w próchnicę. Zajmują się tym różnorodne organizmy.

Poszczególni uczestnicy procesu rozkładu włączają się do pracy w odpowiedniej kolejności. Najpierw organizmy wchodzące w skład makrofauny jako pierwsze rozdrabniają liście i drewno. Należą tu m.in. gąsienice motyli i chrząszcze. Następnie organizmy wchodzące w skład mezofauny jeszcze bardziej rozdrabniają liście i drewno. Należą tu m.in. nicienie i skąposzczety. Na końcu, gdy już mogą wniknąć do tkanek, włączają się do pracy mikroorganizmy rozkładające związki organiczne. Można tu zaliczyć bakterie i grzyby.

2.    Praca uczniów zgodnie z tekstem przewodnim

Nauczyciel prosi, aby uczniowie podzielili się na sześć grup. Rozdaje potrzebne środki dydaktyczne i materiały pomocnicze. Omawia zadania opisane w tekście przewodnim (załącznik 1). Wyznacza czas i miejsce powrotu/spotkania.

Uczniowie pracują samodzielnie na wyznaczonych powierzchniach badawczych. Podczas zajęć nauczyciel odwiedza kolejno wszystkie grupy i w razie potrzeby służy radą i pomocą.

3.    Prezentacja plakatów wykonanych przez grupy

Po upłynięciu określonego czasu wszyscy uczniowie spotykają się z nauczycielem we wskazanym wcześniej miejscu. Uczniowie prezentują i omawiają stworzoną sieć zależności pokarmowej w ekosystemie.

Nauczyciel uzupełnia wypowiedzi uczniów. Podkreśla znaczenie poszczególnych ogniw:

Producenci

Producentami są organizmy fotosyntetyzujące, czyli rośliny. Są one żywicielami wszystkich innych istot.

Konsumenci

Konsumenci nie potrafią wytwarzać (produkować) substancji organicznych. Muszą się więc żywić substancjami wytworzonymi przez producentów.

Wśród konsumentów można wyróżnić:

  • Konsumentów, którzy zjadają żywych producentów

Konsumentami zjadającymi producentów są wszystkie zwierzęta roślinożerne. Konsumentów, którzy odżywiają się producentami, nazywamy konsumentami pierwszego rzędu.

  • Konsumentów, którzy zjadają innych konsumentów

Zwierzęta żywiące się roślinożercami określamy jako konsumentów drugiego rzędu.

  • Konsumentów, którzy zjadają martwe szczątki

Są to zwierzęta żywiące się martwymi szczątkami roślin lub zwierząt.

Destruenci

Do harmonijnego funkcjonowania lasu jako ekosystemu niezbędne jest jeszcze jedno ogniwo – bakterie i grzyby. Żywią się one martwą materią, lecz jej nie jedzą w taki sposób, jak zwierzęta. Grzyby i bakterie wydzielają na zewnątrz enzymy, którymi rozkładają otaczające substancje. Następnie wchłaniają potrzebne im do życia produkty rozkładu.

Grzyby i bakterie są konsumentami, podobnie jak zwierzęta. Jest jednak ważna różnica. Grzyby i bakterie przy rozkładzie martwej materii organicznej uwalniają nie tylko wodę i dwutlenek węgla, lecz także proste związki nieorganiczne, zwłaszcza azotu i fosforu, tak niezbędne dla roślin. Dla tych organizmów przyjęto nazwę destruentów, gdyż prowadzą destrukcję, czyli niszczenie martwej materii organicznej.

Destruentami mogą żywić się konsumenci. Np. grzyby są przysmakiem ślimaków, a wiele nicieni to wyspecjalizowani bakteriożercy.

4.    Podsumowanie

Nauczyciel podkreśla, że organizmy ściółkowo-glebowe mają decydujące znaczenie dla zachowania lasów. Bez ich obecności dno lasu byłoby zasłane nierozłożonymi liśćmi, gałęziami, pniami... Gleba byłaby całkowicie wyjałowiona, co w efekcie doprowadziłoby do obumierania drzewostanów. Dzięki ciągłemu powstawaniu nowej ściółki leśnej, jej rozkładowi i dużej liczbie organizmów glebowych gleby leśne są bogate w składniki mineralne. W lasach nic nie ginie, w związku z tym nie trzeba ich nawozić.

Leśnicy starają się wpływać na żyzność gleb, ich odczyn, zasobność w próchnicę, rodzaje próchnic i tempo ich rozkładu poprzez odpowiedni dobór składu gatunkowego i budowy warstwowej drzewostanów oraz poprzez odpowiednie zabiegi hodowlane regulujące dostęp światła, ciepła i wody do wnętrza lasu. Preferowana jest hodowla drzewostanów wielogatunkowych i o budowie piętrowej. Ważną rolę w pielęgnowaniu gleby i siedliska pełnią podszyty i II piętro drzew złożone z gatunków wzbogacających glebę w dobrze rozkładającą się ściółkę, zasobną w substancje odżywcze. Pielęgnowaniu gleby i siedliska służy także pozostawianie w lesie kory, rozdrobnionych odpadów zrębowych i drobnicy leśnej.

Pobierz scenariusz wraz z załącznikami:

© 2006-2018 Centrum Informacyjne Lasów Państwowych
przy współpracy    NFOŚiGW 
CMS by WEB interface
Serwisy internetowe Lasów Państwowych wykorzystują pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję politykę prywatności
zamknij